Türk kuyumculuğunun zirvesi…
El işi sanatlarıyla adından söz ettiren Eskişehir’in Sivrihisar ilçesinin Türkiye’ye kattığı en güzel işlerden Sivrihisar Cebesi ve küpesi. Türkiye’de yalnızca Sivrihisar’da yapılan bu takılar, günümüz şartlarında eskisi kadar yaygın olmasa da yine de işlenmeye devam ediyor.
Türk kuyumculuğu, geleneksel olarak dünyanın önde gelen sanat sektörlerinden biri kuşkusuz… Anadolu’dan Balkanlar’a kadar uzanan bu sanat, doğunun oryantal dokularıyla, batının yenilikçi yönlerini çok iyi değerlendiren bir sentez aslında. Bu nedenle, Türk kuyumculuk sektörü son yıllarda hızla artan bir şekilde, dünyanın bir numarası olarak adlandırılan İtalya’yı yakaladı, hatta geçti bile…
Anadolu’nun kuyumculuk geleneği içinde çok özel bir yeri olan takı stilini tanımak için, Eskişehir’in Sivrihisar ilçesine doğru uzanmak gerekiyor.
Sivrihisar cebesi ince, tel tel altınların halı gibi dokunmasıyla yapılmış ince ve geniş bir bilezik. Sivrihisar cebesi, bileziğin yanı sıra, kolye olarak da işlenebiliyor. Sivrihisar cebesi, geleneksel üretim tekniklerine bağlı kalınarak bugün de el işçiliğiyle yapılıyor. Cebeler, 22 ayar altın örme tekniğiyle üretiliyor. Gelinlik kızların hayalini kurduğu Sivrihisar Cebesi ve incili küpesi, 1800’lü yıllardan günümüze, Ermeni ustalardan devralınan geleneği aktarılmasıyla taşınıyor. Sivrihisar Cebesi’ni yapılışını Sivrihisar küpesinin özelliklerini, cebe ustası Burhanettin Aykız’dan (49) öğreniyoruz.
Sivrihisar yöresine ait tamamen el işçiliği ile örülen cebenin, Trabzon cebesine göre telleri mikron olarak daha kalın olduğunu ve bunun da kullanış açısından daha avantajlı olduğunu anlatan Aykız, cebenin yapılışını ise şöyle anlatıyor: “Cebe işlemesi özel tezgahında 4 şiş üzerinde örülür. Örgünün standart, düzgün ve sıkı olması gerekir. Güç isteyen bir iş olduğu için, kadınlardan daha çok erkekler yapabiliyor. El emeği çok önemli, işçilik çok önemli. Bir bileziği örmek 1 ile 1,5 gün arasında zaman alıyor.”
Hıristiyan geleneğinden geliyor
Sivrihisar´ın Sivrihisar Cebesi´nden sonra en ünlü takısı ise “Sivrihisar incili küpesi”. İncili küpenin dikkat çeken özelliği, orijinalinin 12 adet inciden yapılmış olması. 12 incinin varlığı, Hıristiyan geleneklerine dayandırılıyor ve Hz. İsa´nın 12 havarisiyle ilişkilendiriliyor. Küpenin ortasında yer alan kırmızı kantaşının da Hz. İsa´yı temsil ettiği rivayet ediliyor.
Gelinlik kızların hayali
Küpenin üst kısmındaki mavi taşı nazar, ortasındaki kırmızı taş ateşi, etrafındaki inciler de saflığı ve temizliği temsil ediyor.
1917 yılına kadar Sivrihisar’da yaşayan Ermeniler, burada Sivrihisar bileziğini yaratmıştır. Tamamı 22 ayar saf altın tel örgüsünden oluşan bu bileziğin yanı sıra, Sivrihisar incili küpesini de yaratan onlardır. Geleneksel olarak, Sivrihisar’da gelinler bir çift Sivrihisar cebesi ve küpesi olmadan evlenmezlermiş.
Küpe 300 parçadan oluşuyor
Sivrihisar küpesini ve kullanılan taşların anlamını Burhanettin Aykız ise şöyle anlatıyor: Sivrihisar küpesi 3 boydur, küpenin kenarlarındaki altın toplar 6, 8 ve 12 tane olarak sınıflanır. Bir çift küpe 300 parçanın tek bir parçada birleştirilmesiyle oluşturulur. Küpenin göbeği orjinalinde kırmızıdır, bir çift küpenin yapımı iki gün alır, işçiliği çok zordur. Altının işlenmesinin daha zor, arkadan gelen kimse yok, sabır isteyen bir iş olduğu için, genç nesile zor geliyor olabilir. İşlenen cebe büyük firmalara veriliyor, tanıtımı yeterince yapılmıyor. 30 senedir kuyumculuk yapan Eskişehir’in eski kuyumcularından Necat Dincar (46), Sivrihisar cebesi ve küpesi bulmakta zorlanmadıklarını, ancak, takıların kalite ve işleme açısından özelliklerine dikkat edilmesi gerektiğine dikkat çekiyor. Dincar fiyatlar hakkında ise şu bilgileri veriyor: “Altın ham hali, gramı 40 ile 50 lira arasında, cebenin gramı 55, 60 lira, Sivrihisar küpesinin fiyatı, 200 ile 400 lira arasında değişir.”
http://www.msxlabs.org/forum/kadin-modasi/4814-kadinlarin-vazgecilmezi-takilar.html
Jivalden detaylı bilgi ve resimler
Tags: Altın, Aykız, Bingül, Burhanettin, Cebesi, El, emek, Enver, Eskisehir, evlilik, Geleneksel, Gelin, güzellik, İncili, işçilik, Jival, Kadın, küpe, mücevher, Sanat, Sivrihisar, Takı, Trabzon, Usta
Leave a Reply